Harflerin esrarına dayanan Hurûfîlik, M. Ö. IV yüzyılda Ortadoğu’da ortaya çıkmıştır. Hurûfî anlayış İbrânîce’de “gematria” şeklinde adlandırılır. Yahudi geleneğinde hurûf ilmi, bazı İbrânîce harflere sayısal değerler vermeye veya harflerin yerini değiştirmeye dayanır.
İlk Hıristiyanlar büyük baskı altında yaşamışlardı. Bundan dolayı aralarında gizlice haberleşebilmek için metinlerinin çeşitli yerlerine şifreli cümleler koyarlardı. Yeni Ahid’de kullanılan en önemli şifre Vahiy’deki 666 sayısıdır. Hıristiyanlar, tarih boyunca deccâli simgelediğini düşündükleri 666 sayısını Hz. Muhammed’in de dahil olduğu düşman bildikleri pek çok kişinin adına uyguladılar. Bunların en eskisi, Grekçe’de harflerinin sayısal değeri 666’ya denk düşen Neron’dur. Böylece Hıristiyanlara baskı yapan ilk imparator olan Neron, Yeni Ahid’de Tanrı tarafından önceden bildirilmiş biri olarak kabul edilmiştir.
Hurûf ilmi İslâm dünyasında da ilgi görmüştü. Bazı İslâm âlimlerinin farklı ölçülerde benimsedikleri bu felsefeye göre tabiat dört unsurdan meydana gelmektedir. Allah’ın isim ve sıfatları yıldızlara geçerek onların ruhlarını oluşturur. Harfler ve rakamlar, iki dünya arasındaki esrarlı ilişkiyi gösteren birer şifredir. Bunların sırları kelimelere, kelimelerinki de kâinata yayılmıştır. Bu anlayışta ateş, hava, su ve toprak; Arap alfabesinin yedişer harfiyle ilişkilendirilmiştir. Bu unsurlardaki her türlü etki harflerin gücüyle yorumlanır. Harfler, kozmik âleme ilişkin şifreler olarak kabul edildiği için; bu şifreler çözüldükçe düzenin kavranacağı ve bazı teknikleri kullanarak bu düzene belli ölçüde etki edilebileceği kabul edilmiştir. Bunun için de harflerin nicelik ve niteliklerine göre tablolar hazırlanmıştır.